Giữa năm 2007, Chính phủ ban hành Nghị định 102 quy định thời hạn không được kinh doanh đối với cán bộ, công chức, viên chức (gọi chung là công chức) sau khi thôi giữ chức vụ. Sau hơn hai năm thực hiện, nhiều cựu công chức lẫn cơ quan đăng ký kinh doanh đều than vướng mắc!
Mục đích thì hay
Theo nghị định này, công chức sẽ không được kinh doanh trong sáu tháng đến ba năm (tùy lĩnh vực) kể từ khi thôi việc, nghỉ hưu, chuyển ra khỏi cơ quan nhà nước. Cụ thể là không được thành lập, tham gia thành lập hoặc tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh, hợp tác xã, bệnh viện tư, trường học tư...
Về thời hạn thì công chức thuộc nhóm các lĩnh vực thuộc ngành kế hoạch và đầu tư, tài chính, ngân hàng, thương mại và tư pháp sẽ không được kinh doanh trong 12-24 tháng. Công chức thuộc lĩnh vực công nghiệp, bưu chính viễn thông, tài nguyên môi trường, thủy sản, du lịch... không được kinh doanh trong khoảng 12-18 tháng. Nếu công chức thuộc lĩnh vực giáo dục và đào tạo, y tế, văn hóa thông tin... sẽ không được kinh doanh trong 6-12 tháng.
Cá biệt, người từng là cán bộ, công chức, viên chức trực tiếp nghiên cứu, xây dựng hoặc thẩm định, phê duyệt dự án mà thôi việc thì cũng sẽ không được kinh doanh cho đến khi chương trình, dự án được thực hiện xong. Đối với chương trình, dự án có thời hạn thực hiện trên năm năm thì thời hạn không được kinh doanh tối thiểu là ba năm.
Nghị định này cũng nói rõ mục tiêu hạn chế kinh doanh nói trên “nhằm ngăn chặn, phòng ngừa việc lợi dụng nhiệm vụ, quyền hạn thuộc lĩnh vực trước để vụ lợi cho bản thân và gia đình, làm thất thoát tài sản nhà nước, gây thiệt hại đến lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân khác”.
Lấn cấn về thời hạn
Tuy nhiên, trên thực tế, nghị định này lại gây khó khăn cho công chức thôi việc lẫn cơ quan đăng ký kinh doanh.
Nghị định này quy định cựu công chức không được đăng ký kinh doanh trong khoảng thời gian hạn chế này. Nhưng khổ nỗi, nghị định chỉ quy định lơ lửng “12-24 tháng”, “12-18 tháng”... chứ không nói rõ công chức làm ở bộ phận nào, chức vụ đến đâu... thì bị cấm kinh doanh trong chính xác bao lâu. Nghị định cũng giao cho Bộ Nội vụ hướng dẫn cụ thể việc này nhưng hơn hai năm có nghị định mà vẫn chưa thấy Bộ Nội vụ hướng dẫn.
Thậm chí là thời hạn áp dụng cũng bị lấn cấn. Trên thực tế đã có công chức nghỉ việc trước thời điểm Nghị định 102 ra đời và công chức này cũng lập doanh nghiệp trước khi có Nghị định 102. Đến nay, người này lại muốn tham gia lập một doanh nghiệp khác thì liệu có bị hạn chế bởi Nghị định 102 hay không (trong khi đã nghỉ làm công chức trước khi có Nghị định 102)?
Một mặt có lấn cấn, một mặt lại có sơ hở. Nghị định này giải thích “không được kinh doanh” là không được thành lập, tham gia thành lập hoặc tham gia quản lý, điều hành. Một luật sư tư vấn về đầu tư cho biết theo câu chữ thì không cấm trường hợp góp vốn vào doanh nghiệp! Như vậy, nếu cựu công chức tham gia thành lập một công ty trách nhiệm hữu hạn ngay từ đầu thì không được nhưng sau khi công ty này được thành lập mà một thành viên chuyển nhượng phần vốn thì cựu công chức có quyền nhận chuyển nhượng để “lấp chỗ”.
Cơ quan cấp phép cũng lúng túng
Ngoài ra, Nghị định 102 còn quy định cơ quan đăng ký kinh doanh phải từ chối cấp phép đối với cựu công chức đăng ký kinh doanh trong thời gian bị hạn chế nói trên.
Tuy nhiên, cơ quan đăng ký kinh doanh không thể biết người đăng ký kinh doanh có từng là công chức hay không, có nằm trong diện hạn chế của Nghị định 102 hay không. Một cán bộ đăng ký kinh doanh của Sở Kế hoạch và Đầu tư TP.HCM cho biết hồ sơ đăng ký kinh doanh không đòi hỏi nộp sơ yếu lý lịch hay quá trình công tác. Nhân viên giải quyết hồ sơ chỉ đọc tên người trên hồ sơ thì làm sao biết người đó từng là công chức. Hơn nữa, Sở cũng không có dữ liệu nào về danh sách công chức đang tại chức trên cả nước, danh sách công chức thôi việc... để làm cơ sở từ chối cấp phép. Vì vậy, bộ phận đăng ký kinh doanh phải cấp phép kinh doanh theo đúng trình tự về thành lập doanh nghiệp.
Trên thực tế, Sở Kế hoạch và Đầu tư TP.HCM cũng phát hiện được một số trường hợp cựu công chức kinh doanh nhưng chủ yếu nhờ... vô tình mà phát hiện! Vừa qua, Sở tiếp nhận hồ sơ của doanh nghiệp xin tham gia một số chương trình ưu đãi, kích cầu... Đến khi Sở làm việc trực tiếp với doanh nghiệp thì mới “té ngửa” ra người tham gia doanh nghiệp là cựu công chức cấp bộ khá nổi tiếng! Trường hợp khác, cựu công chức cấp bộ nghỉ hưu, được một doanh nghiệp nổi tiếng mời về giữ chức vụ quản lý, điều hành cấp cao nên... báo chí đưa tin khá rầm rộ.
Ý KIẾN BẠN ĐỌC
Độc giả HUYNH AN (Bình Dương):
Quy định trên cũng hay hay. Nhưng có khi cán bộ đương chức, đương quyền lợi dụng chức vụ, công việc để kinh doanh "chui" mà chưa bị xử lý hết thì làm sao cấm xuể mấy ông cán bộ đã hưu trí hay nghỉ việc.