Ông Hai Vĩnh (Ngô Văn Vĩnh) ở xã Khánh Thuận, huyện U Minh (Cà Mau) bây giờ là một đại gia, tất nhiên chỉ so với dân cư ở rừng tràm, những người ông từng đồng cảnh ngộ. Bởi chỉ mới bảy năm trước đó, vào năm 2005, vợ chồng ông hằng ngày phải đi phát cỏ mướn kiếm tiền mua gạo.

Giàu nhờ… dọa tố cáo

Năm 2000, ông Hai Vĩnh về U Minh Hạ mua lại thửa rừng 50 ha đã có cây rừng trên năm năm tuổi ở khu vực ấp 11, xã Khánh Thuận, huyện U Minh. Dồn hết của cải vào cánh rừng, vợ chồng ông chẳng những trắng tay mà còn bị nợ ngập đầu. Ông kể: “Hồi đó hai vợ chồng tui phải đi mần mướn nuôi bốn đứa con nên cứ quần khô là đi mượn gạo ăn (ý nói lội bùn, lội nước đi làm thuê, hễ lên bờ quần vừa khô là… hết tiền - PV). Năm nào tui cũng về Đầm Dơi mượn vàng anh em đặng sống. Lần nào về, thấy tôi thân xác tả tơi, xòe tay mượn tiền, ông già chửi như chim kêu”.

Nhưng ông Hai vẫn cương quyết bám rừng, hy vọng đến ngày khai thác rừng sẽ gỡ nợ, phất lên. Sau năm năm trời sống lây lất, đến 2005, ông được lâm ngư trường thông báo đến kỳ khai thác rừng 20 ha rừng (đợt đầu). Cán bộ lâm trường xuống rừng đo đếm, lập hồ sơ răm rắp, lẹ làng. Chỉ vài ngày, ông Hai nhận được thông báo kế hoạch khai thác với kết quả ăn chia được tính toán rất chi tiết, rõ ràng.

Tuy nhiên, khi cầm đọc bản chiết tính ăn chia, ông Hai tối mặt tối mũi. Khai thác 20 ha, tổng doanh thu 70 triệu đồng, sau khi trừ các khoản phí và chia đôi với lâm ngư trường xong, ông còn được 19 triệu đồng! “Tui đã đổ vào đây 75 triệu đồng, bây giờ thu hoạch được có 19 triệu đồng. Thiếu điều tui muốn tự vẫn cho rồi!” - ông Hai nhớ lại.

Mức hưởng thụ bình quân mỗi 1 ha rừng tràm sau 10 năm vun trồng, giữ gìn của người dân
U Minh là 1,8 triệu đồng. Ảnh: TRẦN VŨ

Hôm sau, ông nghỉ làm mướn, rủ vợ lội ra rừng đếm cây, ước tính tổng sản lượng cây rồi ra chợ hỏi giá cừ, giá củi, tự làm bài toán thiết kế rừng của mình. Cuối cùng ông tính ra được cánh rừng 20 ha của ông có giá trên 140 triệu đồng. Thầm nghĩ cán bộ lâm trường cố tình tính thấp giá trị rừng của mình để có cái dôi ra mà chia chác với thương lái, ông Hai nghĩ ra cách xin mua lại toàn bộ cây rừng của mình. Nhưng khi đặt vấn đề mua lại rừng, ông bị từ chối ngay, lý do là chưa có tiền lệ, việc khai thác rừng, tìm mối bán là do phía lâm trường quyết định.

Ông Hai không bỏ cuộc, về nhà kêu vợ đi vay mượn 300.000 đồng, khăn gói ra tỉnh. Ông đến thẳng Sở NN&PTNT trình bày sự vụ và liều mạng hăm he nếu không được giải quyết ông sẽ ra Hà Nội tố cáo chuyện cán bộ cố tình ăn hớt tay trên của nông dân trồng rừng. “Tui hăm xong, đi tìm mấy đồng đội xưa, thời còn đi bộ đội để nhờ nói tiếp. Cuối cùng tui được giải quyết cho mua lại cánh rừng của mình” - ông Hai kể tiếp.

Được mua nhưng ông Hai bị lâm trường bắt buộc phải nộp ngay 70 triệu đồng mới ký hợp đồng bán. Ông năn nỉ trừ ra số tiền 19 triệu đồng - phần ông sẽ được hưởng sau khi chia với lâm trường, nhưng không được giải quyết. Tức khí, ông liều mạng đi vay tiền nóng nộp đủ và bắt tay khai thác. Kết quả: Ông bán cánh rừng được 150 triệu đồng, trừ chi phí và trả tiền ăn chia cho lâm trường, ông lời gần 80 triệu đồng.

Có tiền, ông mua ghe lập doanh nghiệp tư nhân chuyên mua tràm khai thác và phất lên luôn từ đó. Ông cười khà khà khi kể tiếp: “Tui biết mánh tụi nó hết nên kích chờ khi nó tổ chức thiết kế rừng, gửi thông báo cho chủ hộ là tui đến đặt vấn đề mua rừng. Nó không chịu, tui lại… hăm he tố cáo. Nó sợ tố cáo lòi cái đuôi nên phải bán quyền khai thác cho tui. Bởi vậy bây giờ tụi nó đồn tui là vua tố cáo, lúc nào trong túi tui cũng có vài cái đơn tố cáo kiểu vậy”.

Việc làm của ông Hai Vĩnh được người dân U Minh Hạ nhắc đời. Sau này người dân trồng rừng đã có thể mua lại rừng của mình nếu thấy không vừa ý với kết quả đo đếm của lâm ngư trường.

Ông Nguyễn Hoài Tâm kể chuyện “luật rù rì” dưới tán rừng U Minh Hạ. Ảnh: TRẦN VŨ

Ăn chặn tiền hỗ trợ

Ông Nguyễn Hoài Tâm ở huyện Trần Văn Thời vốn là cán bộ Lâm ngư trường Trần Văn Thời, làm việc ở bộ phận tiểu khu theo hợp đồng dài hạn. Năm 2002, ông xin nghỉ việc, về làm nông dân giữ rừng, trồng tràm với bà con U Minh Hạ.

“Dưới rừng U Minh Hạ tồn tại một thứ luật chúng tôi tạm gọi là luật rù rì” - ông Tâm cười, vẻ đầy châm biếm. Hơn ai hết, ông biết rõ những việc làm chưa phải của lâm ngư trường đối với người trực tiếp trồng và giữ rừng tràm. Ông nói: “Nhiều khoản tiền Chính phủ rót xuống để hỗ trợ dân trồng rừng trong chủ trương trồng 5 triệu ha rừng đều bị lâm ngư trường ách lại. Tôi phát hiện điều này khi còn làm cán bộ phụ trách trồng rừng”.

Khi đó, ông Tâm phát hiện trong một văn bản chỉ đạo trồng rừng có đề nội dung “trồng theo Quyết định 661/QĐ-TTg ngày 29-7-1998 của Thủ tướng Chính phủ”. Nội dung quyết định này ghi rõ Nhà nước triển khai hỗ trợ người dân trồng rừng với mức 2,5 triệu đồng/ha cho khu vực rừng sản xuất thuộc các xã khó khăn. Với tính khí thẳng thắn, bộc trực, ông thắc mắc với lãnh đạo lâm ngư trường. Ông kể: “Tôi hỏi thẳng tại sao ta không trả tiền cho dân theo Quyết định 661. Họ trả lời rằng: “Dân đen biết gì, cứ làm như chỉ đạo đi”. Nghe câu đó, tôi sởn gai óc…”.

“Ở rừng vậy chứ mấy cha lâm trường rù rì làm chuyện động trời không hà. Chưa hết đâu, xem cái này mới ghê!”. Ông lại lấy ra một số hồ sơ và bắt đầu kể về một câu chuyện “rù rì” đầy bất nhẫn liên quan đến khoản tiền hỗ trợ theo Quyết định 661 nói trên. Theo đó, từ các năm 2000 đến 2002, Lâm ngư trường Trần Văn Thời bỗng dưng nỗ lực trồng rừng với khí thế hừng hực chưa từng có. Một mặt lâm ngư trường giấu nhẹm chủ trương hỗ trợ nói trên với người trồng rừng, mặt khác họ lại khuyến khích người dân trồng rừng thật nhiều.

Ông Tâm đưa ra bằng chứng một số hộ dân ở tiểu khu 50 và 51 Lâm ngư trường Trần Văn Thời (như hộ Nguyễn Hồng Giang, Nguyễn Giang Hà, Nguyễn Trường Sơn, Nguyễn Minh Giàu và Nguyễn Minh Đức) được nhận hỗ trợ 5 triệu đồng/2 ha. “Trong khi có 35 hộ khác cũng thuộc hai tiểu khu này, cũng cùng trồng rừng như nhau nhưng không được nhận đồng nào. Số tiền hỗ trợ này đi đâu? Có bao nhiêu hecta rừng đã được trồng trong giai đoạn này và bao nhiêu người dân cực khổ đã bị ăn chặn số tiền hỗ trợ ấy?”.

Câu hỏi nhức nhối này của ông Tâm quả thật chúng tôi không dễ trả lời.

TRẦN VŨ

Kỳ tới: Nông dân lén lút trồng rừng

Đất rừng dùng để trồng rừng. Nhà nước cũng từng có chủ trương khuyến khích nông dân trồng rừng. Ấy vậy nhưng nông dân ở U Minh Hạ phải lén lút trồng rừng như một tên trộm. Vì sao có sự trái khoáy này?