PGS Robert Beckman, Giám đốc Trung tâm Luật quốc tế ở ĐH quốc gia Singapore, nhận định Công ước LHQ về Luật Biển (UNCLOS) quan trọng đối với tranh chấp ở biển Đông vì ba lý do:

- UNCLOS thiết lập khung pháp lý chi tiết quy định quyền lợi và nghĩa vụ của các nước trong sử dụng đại dương. Các nước có tranh chấp ở biển Đông (Việt Nam, Philippines, Trung Quốc, Brunei, Malaysia) đều đã phê chuẩn UNCLOS.

- UNCLOS xác định rõ lãnh hải của quốc gia ven biển là 12 hải lý tính từ đường cơ sở của nước đó và vùng đặc quyền kinh tế mở rộng 200 hải lý tính từ đường cơ sở của nước đó.

- UNCLOS thiết lập các vùng biển (lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa) mà các quốc gia ven biển có thể tuyên bố chủ quyền.

Nếu các bên tranh chấp ở biển Đông tuân thủ chặt chẽ quyền và nghĩa vụ như UNCLOS quy định, PGS Robert Beckman cho rằng các bên tranh chấp cần tiến hành ba bước để làm sáng tỏ chủ quyền:

Thông báo chính thức về ranh giới ngoài vùng đặc quyền kinh tế bằng cách công bố bản đồ hoặc danh sách hệ tọa độ địa lý theo quy định của UNCLOS. Nếu nước đó đã xác định lãnh hải 12 hải lý và vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý, các nước tranh chấp phải công bố bản đồ hoặc danh sách hệ tọa độ địa lý theo quy định của UNCLOS.

  Phải xác định tên và vị trí các đảo đã tuyên bố chủ quyền. Điều này rất quan trọng vì các nước chỉ có thể xác lập chủ quyền các vùng biển đối với các thực thể xa bờ đáp ứng định nghĩa về đảo.

UNCLOS định nghĩa đảo là một khu vực đất hình thành tự nhiên, có nước bao bọc xung quanh và nhô cao hơn mực nước lúc thủy triều dâng cao nhất. Hầu hết các thực thể địa lý ở biển Đông đều là bãi đá ngầm, bãi cạn nằm dưới nước lúc thủy triều dâng cao. PGS Robert Beckman cho rằng chỉ có chưa đến 25% thực thể địa lý ở quần đảo Trường Sa thỏa mãn định nghĩa về đảo.

 Nếu các nước tranh chấp cho rằng bất kỳ đảo nào mà nước này tuyên bố chủ quyền được hưởng vùng đặc quyền kinh tế hay thềm lục địa của riêng đảo đó, các nước đó phải xác định đảo đó và tuyên bố vùng đặc quyền kinh tế tính từ đảo đó bằng cách công bố các bản đồ chính thức hoặc danh sách hệ tọa độ địa lý theo quy định của UNCLOS.

Theo UNCLOS, các bãi đá không có dân sinh sống hay đời sống kinh tế sẽ không được hưởng vùng đặc quyền kinh tế hay thềm lục địa.

Nếu các nước tranh chấp đã thực hiện các bước trên, các tuyên bố chủ quyền chồng lấn có thể xác định. Lúc đó, UNCLOS buộc các nước liên quan phải dàn xếp tạm thời, chờ thỏa thuận cuối cùng về phân định biên giới biển. Các dàn xếp tạm thời có thể bao gồm các thỏa thuận hợp tác phát triển chung ngư nghiệp hay tài nguyên dầu khí.

Hơn nữa, UNCLOS quy định rằng trong giai đoạn chờ thỏa thuận cuối cùng về phân định biên giới biển, các nước tranh chấp không được đưa ra hành động đơn phương ở các khu vực biển có tuyên bố chủ quyền chồng lấn làm tổn hại đến thỏa thuận cuối cùng về phân định biên giới biển.

LÊ LINH