Điều làm tôi nhớ, tôi nghĩ nhiều nhất là căn nhà lá nơi tôi lớn lên. Căn nhà có một khoảng sân nhỏ với hai cây mận trước nhà, vừa cho trái, vừa cho bóng mát. Tuổi thơ tôi gắn bó nhiều với ngoại và những lời hát ru của bà. Không biết vì ngoại đặc biệt thương tôi hay vì tôi gần gũi bà hơn cả, mà mãi cho tới lúc tôi đã vào lớp 5 (lớp 1 bây giờ) bà tôi vẫn đưa tôi ngủ trong chiếc võng giăng ngoài hàng ba dưới tàn mận râm mát. Ngoại tôi thuộc rất nhiều câu hát ru mà có khi tôi cứ mãi nghe rồi… quên cả ngủ. Tôi nhập tâm những câu hát của ngoại từ nhỏ, để rồi khi lớn lên, tôi lại hát ru mấy đứa cháu con anh, con chị mình. Cho đến bây giờ, tôi đã từng hát ru hai thế hệ cháu (cháu gọi tôi bằng cô, dì và bà cô, bà dì).
Tôi đã từng dạy học ở một vùng quê. Vào những buổi trưa yên ắng, trong màu nắng vàng hiu hắt ngọn gió đầu thu, tôi đã nghe được giọng ru cháu não nuột của một bà hàng xóm mà tôi cứ tưởng chừng đó là giọng ru của ngoại. Và giọng ru đó vẫn não nuột trong đêm khi đứa cháu nội của bà khó ngủ. Dân tộc ta có biết bao anh hùng liệt nữ, những nhân tài xuất chúng đã lớn lên từ những lời ru của bà, của mẹ. Vậy mà, cái vốn quý đó, cái tinh túy của hồn dân tộc lại đang mai một. Thế hệ trẻ đang bắt đầu làm mẹ trong khoảng thời gian 10 năm trở lại đây gần như không còn biết hát ru. Tôi đã từng nghe, từng thấy nhiều bà mẹ trẻ đã hát ru con bằng những bài tình ca, những ca khúc sân khấu, những bài hát giựt gân và còn một số không ít đã không ngần ngại cho bé nghe băng cassette để dễ ngủ. Còn đâu những lời ru đã ở trong lòng mỗi người chúng ta như một phần xương thịt: Gió đưa cây cải về trời/ Rau răm ở lại chịu đời đắng cay, hay Ví dầu tình bậu muốn thôi/ Bậu gieo tiếng dữ, để rồi bậu ra…; Một mai thiếp có xa chàng/ Đôi bông thiếp trả, đôi vàng thiếp xin….
Nhân loại đã tiến bộ nhiều, đất nước đã vươn lên những tầm cao mới, mọi thứ đã ngày càng hoàn thiện cho kịp bước tiến nhân loại. Nhưng trong quá trình sống và chọn lọc, có lẽ chúng ta cũng nên giữ lại những cái đẹp, cái duyên xưa và những gì đã làm nên cuộc sống tốt đẹp của con người Việt Nam từ trước. Chúng ta mong giới trẻ (nhất là những bà mẹ) hãy tìm lại chút cội nguồn trong những lời hát ru con. Đó cũng là sự kế tục cần thiết để làm hành trang cho trẻ bước vào đời.
TRẦM NGUYÊN Ý ANH