Theo Nghị định 91/2009, từ ngày 1-7, các loại xe chở khách theo tuyến cố định, xe buýt, xe khách hợp đồng, xe khách du lịch và xe container phải lắp đặt và khai thác tốt thiết bị giám sát hành trình (GPS, hay còn gọi là hộp đen).

Đủ chiêu để né quy định

Tại TP.HCM, đến nay mới chỉ có 175/594 doanh nghiệp (DN) vận tải có báo cáo về việc lắp hộp đen. Trong 175 DN trên cũng chỉ có gần 6.000 xe/11.550 xe đã lắp hộp đen, đạt hơn 50%.

Các loại xe chạy tuyến cố định, hợp đồng và kéo container lắp hộp đen đạt tỉ lệ rất thấp (từ 31% đến 39% số xe nằm trong danh sách báo cáo).

Theo Sở GTVT TP, có tình hình trên là do nhiều DN vận tải chưa thực hiện nghiêm quy định. Phổ biến nhất, nhiều đơn vị chạy xe tuyến cố định trên 300 km cố tình khai báo chạy dưới 300 km để không phải lắp hộp đen.

Trên cả nước, theo Tổng cục Đường bộ Việt Nam, qua kiểm tra chỉ có 15% ô tô của các đơn vị quản lý kinh doanh vận tải theo mô hình tập trung là lắp đặt và khai thác hộp đen. Số còn lại (các DN nhỏ, hợp tác xã quản lý theo mô hình dịch vụ - hỗ trợ) có lắp đặt nhưng chủ yếu chỉ để được kiểm định và cấp phù hiệu kinh doanh vận tải chứ không phải vì mục đích quản lý.

Lắp hộp đen trên ô tô khách. Ảnh: LƯU ĐỨC

Chỉ mới kiểm tra trên giấy

Từ giữa năm 2011, Bộ GTVT chỉ đạo các sở GTVT, bến xe kiểm soát chặt những loại xe khách liên tỉnh thuộc diện phải lắp hộp đen. Tuy nhiên, theo ông Trần Tiểu Nam, Đội Trưởng đội Công tác tại Bến xe Miền Đông (thuộc Ban Quản lý các bến xe TP), hiện khâu kiểm tra chủ yếu dựa vào giấy tờ. “Chúng tôi chỉ có thể nhắc nhở các chủ, lái xe nên gắn hộp đen theo quy định chứ chưa thể ra lệnh ngưng hoạt động với xe chưa gắn” - ông Nam nói.

Một vấn đề khác là đến nay vẫn còn không ít Sở GTVT chưa có hệ thống máy chủ để kiểm tra, theo dõi hoạt động của các loại xe thông qua hộp đen. Do đó, thủ tục kiểm tra, giám sát chất lượng hộp đen chủ yếu căn cứ vào... báo cáo của DN vận tải.

Ngoài ra, từ tháng 7-2011 đến nay, trên các quốc lộ, tuyến đường trọng yếu chưa có một trạm hoặc trung tâm kiểm soát hoạt động của ô tô thông qua hộp đen. “Thanh tra giao thông chưa được trang bị máy móc, chưa được giao nhiệm vụ kiểm tra, xử lý nên không thể biết các loại xe đang lưu thông, dừng đậu ở các bến, bãi có gắn hộp đen hay không” - ông Dương Mạnh Hưng, Chánh Thanh tra Sở GTVT tỉnh Đồng Nai, cho biết.

Bộ chậm, DN lờn

Thời điểm 1-7 đã cận kề nhưng công tác quản lý và ban hành các quy định của Bộ GTVT vẫn rất chậm. Cụ thể, thời gian qua Bộ chưa hề kiểm tra, xử lý các nhà cung cấp đưa ra thị trường các loại hộp đen không hợp chuẩn. Trong khi cả nước có 34 nhà cung cấp được Bộ GTVT cấp giấy chứng nhận hợp quy. Nhưng vì lợi nhuận, một số nhà cung cấp đã đưa ra thị trường những thiết bị không đầy đủ chức năng theo quy định. Các thiết bị này không hợp chuẩn giá rẻ này được khá nhiều DN lựa chọn để đối phó với cơ quan chức năng. Đến nay cũng chưa có quy định xử phạt DN sản xuất, nhà cung cấp lắp đặt thiết bị và đơn vị vận tải sử dụng các loại hộp đen không đạt chuẩn.

Trước tình hình trên, Tổng cục Đường bộ Việt Nam vừa đề nghị Bộ GTVT chỉ đạo Cục Đăng kiểm Việt Nam khi xét xe theo chu kỳ cần kiểm định các tính năng kỹ thuật của hộp đen theo tiêu chuẩn quy định. Các sở GTVT cần thường xuyên kiểm tra việc lưu trữ, khai thác dữ liệu từ hộp đen của các đơn vị vận tải... Tổng cục cũng sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu về quản lý vận tải, cập nhật thường xuyên các thông số cơ bản từ hộp đen để phục vụ kiểm soát và chấn chỉnh các vi phạm về trật tự ATGT.

Thế nhưng chưa rõ đến bao giờ những biện pháp trên mới được các cơ quan liên quan thực hiện, trong khi chỉ còn vài ngày nữa là tới “giờ G”.

LƯU ĐỨC - HOÀNG TUYÊN