Đây là lý do mà nhiều hộ dân ở tỉnh Vĩnh Long đang ráo riết khởi kiện hai vụ án hành chính liên quan đến quyết định thu hồi đất để phát triển công nghiệp, thương mại dịch vụ. Bên bị kiện là UBND tỉnh Vĩnh Long, cơ quan đã ra quyết định thu hồi đất của dân.
Không đồng ý giá bồi thường
Tháng 4-2004, UBND tỉnh Vĩnh Long ra quyết định thu hồi khu đất rộng hơn 240.000 m2 tại ấp Sơn Đông, xã Thanh Đức, huyện Long Hồ để làm tuyến công nghiệp Cổ Chiên. Bấy giờ, tỉnh đã căn cứ vào Nghị định 22/1988 để áp giá bồi thường cho các hộ dân. Cho rằng giá này thấp, nhiều hộ không chịu di dời và quá trình giải quyết khiếu nại của tỉnh đã kéo dài đến cuối năm 2009.
Trong một căn nhà lụp xụp, rách nát nằm bên bờ sông Cổ Chiên, ông Quan Tứ Cao, người bị thu hồi hơn 7.000 m2 đất ruộng, vườn và lò gốm nhưng chỉ được áp giá bồi thường là 500 triệu đồng, buồn rầu nói: “Tui chưa nhận đồng tiền bồi thường nào. Hiện nay hằng ngày tôi phải làm kẹo dừa đi bỏ mối nuôi sống cả gia đình vì vườn ruộng đã bị cưỡng chế bơm cát san phẳng. Nhà tui đang ở có nguy cơ sập bất cứ lúc nào, mỗi khi mưa to gió lớn cả nhà phải chạy đi nơi khác lánh nạn”.
Ông Quan Tứ Cao trong ngôi nhà dột nát sắp sập. Ảnh: HÙNG ANH
Cách đó không xa, khuất trong một đám đất rộng hơn 32.000 m2 đầy cỏ dại là căn nhà hư nát và ba lò gốm đã ngưng hoạt động của ông Dương Hồng Sơn. Ông Sơn được bồi thường 1,2 tỉ đồng cho 32.000 m2 đất, nhà cửa và ba miệng lò gốm. Nhắm bề không thể sắm sửa lại được cơ ngơi với số tiền bồi thường quá ít ỏi nên ông không nhận tiền. “UBND tỉnh ra quyết định thu hồi đất và bồi thường với giá rẻ mạt 45.000 đồng/m2 đất thổ cư, 40.500 đồng/m2 đất vườn, hơn 30.000 đồng/m2 đất ruộng. Một miệng lò gốm bồi thường 60 triệu đồng trong khi chi phí xây lò mới gần 150 triệu đồng, làm sao tôi ưng thuận được?”.
Nhưng lại kiện quyết định thu hồi đất
Đầu tháng 11-2011, hai hộ Cao, Sơn và 13 hộ khác đã khởi kiện quyết định thu hồi đất nêu trên của UBND tỉnh. Hỏi: “Khi không đồng ý giá bồi thường đất, vì sao không khởi kiện về việc bồi thường mà lại khởi kiện về việc thu hồi đất?”, ông Cao nói: “Chúng tôi kiện quyết định thu hồi đất của UBND tỉnh bởi từ quyết định thu hồi đất mới có quyết định áp giá bồi thường. Nếu tòa án tuyên hủy quyết định thu hồi đất thì đương nhiên quyết định bồi thường đất cũng không còn hiệu lực”.
Tương tự như vụ trên, trong vụ này người dân cũng không phản đối việc thu hồi đất của chính quyền mà chỉ “chê” giá bồi thường thấp.
Đường vòng khó tới đích
Tháng 5-2005, UBND tỉnh Vĩnh Long ra quyết định thu hồi hơn 44.000 m2 đất tại xã Nguyễn Văn Thảnh, huyện Bình Tân để xây dựng khu dân cư, thương mại. Giá bồi thường được tỉnh này đưa ra là: 45.000 đồng/m2 đất thổ cư, 21.000 đồng/m2 đất vườn, 13.000 đồng/m2 đất ruộng.
Tại thời điểm này, sau một thời gian dài khiếu nại chính quyền nhưng không có kết quả như mong muốn, vợ chồng ông Nguyễn Văn Mưa ở ấp Hòa Bình phải tá túc dưới một chiếc ghe nhỏ, hằng ngày đi nhổ khoai lang thuê kiếm sống. Hai đứa con lớn của ông đi Bình Dương làm thuê, mấy đứa nhỏ gửi cho bà ngoại nuôi giùm. Căn nhà kiên cố của gia đình ông đã bị UBND huyện cưỡng chế cùng với việc thu hồi 729 m2 đất vườn nhưng huyện chỉ bồi thường 143 triệu đồng. Ông Mưa không nhận tiền viện lẽ “tiền đó không đủ mua một cái nền nhà, lấy đâu ra tiền cất nhà”.
Đầu tháng 8-2011, ông Mưa và năm hộ nữa đã nộp đơn khởi kiện UBND tỉnh Vĩnh Long ra tòa, yêu cầu phân xử việc thu hồi đất. Các hộ muốn tòa hủy quyết định thu hồi đất năm 2005 của UBND tỉnh Vĩnh Long mà họ cho là “không minh bạch” để sau đó tỉnh phải ra quyết định thu hồi đất mới và kéo theo đó là phương án bồi thường mới với giá đất cao hơn giá cũ. Nhưng phương án khởi kiện đường vòng này khó đạt mục tiêu, xin xem kỹ ý kiến của Thẩm phán Phạm Công Hùng đăng kèm bài này.
|
Thẩm phán PHẠM CÔNG HÙNG, Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại TP.HCM:
Kiện quyết định thu hồi đất: Khó thắng!
Theo khoản 2 Điều 104 Luật Tố tụng hành chính (có hiệu lực từ ngày 1-7-2011), thời hiệu khởi kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính là một năm, kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định hành chính, hành vi hành chính. Tuy nhiên, đối với các quyết định hành chính, hành vi hành chính về quản lý đất đai (như quyết định giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, trưng dụng đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất; quyết định bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng, tái định cư; cấp hoặc thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất…) được ban hành trước khi luật này có hiệu lực thì Điều 3 Nghị quyết 56/2010 của Quốc hội có sự “chiếu cố” về thời hiệu khởi kiện. Cụ thể, người dân có quyền khởi kiện quyết định, hành vi đó trong thời hạn từ ngày 1-7-2011 đến 1-7-2012 với hai điều kiện:
1. Người dân đã khiếu nại quyết định, hành vi đó đến chủ tịch UBND cấp huyện, tỉnh từ ngày 1-6-2006 đến ngày 1-7-2011.
2. Khiếu nại không được giải quyết hoặc đã được giải quyết nhưng người khiếu nại không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại.
Như vậy, những người thuộc trường hợp này cần lưu ý thực hiện quyền khởi kiện (nếu muốn) bởi lẽ sau ngày 2-7 tới đây thì họ sẽ mất quyền khởi kiện.
Nhân đây tôi cũng xin nói thêm về việc khởi kiện quanh hai quyết định thu hồi và bồi thường đất. Trên thực tế người dân ít khi phản đối việc thu hồi đất mà thường là không đồng tình với giá bồi thường đất. Về phía chính quyền, thường thì UBND cấp huyện, tỉnh ra quyết định thu hồi đất rất chặt chẽ, đảm bảo đúng quy hoạch và luật định. Cái gọi là sơ sót không lớn để tòa phải hủy và trước giờ cũng không có nhiều quyết định thu hồi đất bị tòa xử hủy. Do vậy, nếu thực sự không đồng tình giá bồi thường đất thì người dân nên khởi kiện quyết định bồi thường đất chứ không nên khởi kiện quyết định thu hồi đất. Việc đi đường vòng không phải là giải pháp hay vì khả năng thắng kiện không cao và khi muốn thay đổi nội dung kiện thì có thể lại hết thời hiệu khởi kiện.
T.TÂM ghi
Vì hai vụ kiện ở tuyến công nghiệp Cổ Chiên và khu dân cư thương mại Nguyễn Văn Thảnh có nhiều tình tiết phức tạp nên TAND tỉnh chưa thể đưa ra xét xử. TAND tỉnh đang tiếp tục yêu cầu người dân và UBND tỉnh cung cấp thêm hồ sơ, chứng cứ nhưng UBND tỉnh cung cấp rất chậm. Dự kiến trong tháng 7, TAND tỉnh sẽ xét xử cả hai vụ.
Ông LÝ KHÁNH HỒNG, Chánh án TAND tỉnh Vĩnh Long |
HÙNG ANH