Như Pháp Luật TP.HCM đã phản ánh, việc BBC Việt ngữ đăng tải bài viết “Một cách nhìn khác về tinh thần dân tộc” của tác giả Đỗ Ngọc Bích đã gây bức xúc cho rất nhiều bạn đọc Việt Nam trên khắp thế giới. Trong mục Blog BBC Vietnamese, blogger Nguyễn Giang-Trưởng Ban Việt ngữ đài BBC, khuya 22-4 giải thích rằng việc đăng tải bài viết đó “không có ý “câu khách” hay tìm cách đả phá, làm tổn thương tình cảm của bất cứ ai trong tinh thần tôn trọng quý độc giả và thân hữu của BBC bất kể chính kiến khác nhau…”. Tuy nhiên, giải thích ấy là không thỏa đáng.

Không ai có quyền xuyên tạc lịch sử

Một hãng truyền thông lớn mà lại đăng tải ý kiến một cá nhân sai trái, gây bức xúc bạn đọc như vậy, đến khi xử lý ý kiến phản hồi trên diễn đàn lại chậm trễ, cắt xén là thiếu công tâm. Dân tộc nào, quốc gia nào cũng có lịch sử riêng của mình, không ai có quyền xuyên tạc, bôi bác, nhất là một cơ quan truyền thông có uy tín như BBC. Bài viết của cô Bích khi được BBC cho đăng tải đã đe dọa chủ quyền, quyền chủ quyền không thể tranh cãi của Việt Nam trên hai quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa. Ý kiến đó khi được đăng tải hoàn toàn có thể bị bên thứ ba lợi dụng và như vậy là trái với chính nguyên tắc điều hành diễn đàn của BBC.

Lần đầu tiên sau hơn 30 năm kết thúc chiến tranh, người Việt trong và ngoài nước mới có tiếng nói chung về chủ quyền quốc gia, về biên giới lãnh thổ. Tiếng nói đoàn kết đó không phân biệt tầng lớp, đảng phái, tôn giáo, trong hay ngoài nước… Vậy mà BBC lại tung ra một thông tin trái chiều, gây bức xúc người Việt như vậy là không chấp nhận được.

Bài báo gây phẫn nộ cho người Việt trên toàn thế giới. Ảnh chụp lại từ màn hình của BBC Việt ngữ. Ảnh: NK

Tất nhiên, tình yêu đất nước, quê hương đâu đó, đôi lúc có thể bị đẩy lên thành cực đoan, quá khích. Bản thân tôi khi phản biện các vấn đề liên quan đến biển Đông cũng phải yêu cầu rõ là tranh luận khoa học cần cảnh giác tư tưởng bài Hoa, bài Trung Quốc, coi cái gì liên quan đến Trung Quốc cũng là xấu… Tuy nhiên, đừng bao giờ lấy lý do cảnh báo nguy cơ dân tộc cực đoan để đánh lận con đen các vấn đề chủ quyền quốc gia, biên giới lãnh thổ.

Ông ĐINH KIM PHÚC, hiện là nghiên cứu viên của khoa Đông Nam Á học, Trường Đại học Mở TP.HCM

Thiếu nhạy cảm với bạn đọc

Tôi cho rằng việc BBC tổ chức diễn đàn về các quan điểm trái chiều là bình thường, thậm chí đáng hoan nghênh. Nhưng lấy ý kiến của chị Đỗ Ngọc Bích để mở diễn đàn tranh luận thì không ổn chút nào. Trong ý kiến ấy có những nội dung thiếu luận cứ khoa học và chứng cứ lịch sử.

Mấy năm trước, tôi có tranh luận với một giáo sư truyền thông ở Mỹ việc một tờ báo Đan Mạch đăng tranh biếm họa nhà  tiên tri Hồi giáo Muhammad. Ông này cho rằng bức tranh biếm họa thuộc phạm trù tự do ngôn luận, không bị hạn chế. Nhưng tôi bảo lưu ý kiến rằng tờ báo Đan Mạch đã thiếu nhạy cảm văn hóa khi xúc phạm đức tin tôn giáo thiêng liêng của một nhóm cộng đồng. Vụ việc này vẫn gây nhiều tranh luận chưa ngã ngũ trong giới truyền thông về ranh giới của tự do ngôn luận.

Vụ này cũng vậy. BBC mở ra một diễn đàn, khởi đầu bởi những quan điểm của chị Bích cho rằng “Việt Nam thực ra cũng là một phần trong da thịt của Trung Quốc”, “người dân Việt Nam bắt nguồn từ Trung Quốc, vua của Việt Nam cũng khởi tổ từ người Trung Quốc”… thì cũng là thiếu nhạy cảm đối với cảm xúc và lòng tự tôn dân tộc khi Việt Nam có hàng ngàn năm đấu tranh vì độc lập. Ai cũng có quyền đưa ra ý kiến của mình, dù ý kiến đó có đi ngược lại với ý kiến của số đông, khi có những cứ liệu chắc chắn ở mức nào đó. Tiếc là chị Đỗ Ngọc Bích không đưa ra được chút cơ sở, chứng cứ thuyết phục nào cho các quan điểm của mình.

Chuẩn mực báo chí chỉ có thể đăng tải những luận điểm có luận cứ, cơ sở. Cho nên, tôi ngạc nhiên khi BBC lại tạo diễn đàn trên cơ sở luận điểm thiếu cơ sở khoa học như vậy. Theo dõi BBC tiếng Việt lâu nay thì thấy hãng thông tấn này đưa tin khá khách quan về quan hệ Việt  - Trung. Cho nên với trường hợp này, tôi cho là họ có lỗ hổng biên tập.

TRẦN LỆ THÙY, học giả nghiên cứu báo chí, Đại học Oxford, Anh

Mất nhiều hơn được

Khi mở ra một diễn đàn với bài khơi mào như vậy, cái được nhất của BBC là sự gia tăng số lượng người truy cập và phát biểu ý kiến trong mục Diễn đàn của BBC. Có thể BBC muốn tạo dựng hình ảnh của mình như một phương tiện truyền thông trung lập, đa chiều và tự do tranh luận. Thế nhưng tôi nghĩ cái BBC mất lớn hơn nhiều những gì BBC được.

BBC sẽ mất gì? Thứ nhất là lòng tin của độc giả vào nghiệp vụ của BBC do những sai sót ban đầu trong việc giới thiệu lý lịch của tác giả bài viết. Thứ hai, BBC có thể sẽ mất lòng tin của độc giả do đã chọn đăng ý kiến trái chiều là một ý kiến rất thiếu căn cứ và sai lầm triệt để. Trong lịch sử từ xưa tới nay vẫn luôn có những cá nhân “trái chiều” như thế. Nhưng việc BBC chọn đăng ý kiến hồ đồ, vô căn cứ, thiếu bằng chứng của một người như vậy chắc chắn sẽ gây ra phản cảm trong bạn đọc.

Một tòa soạn lớn như BBC hẳn nhận được mỗi ngày rất nhiều ý kiến khác nhau về các vấn đề trong và ngoài nước. Việc lựa chọn đăng ý kiến nào là do quan điểm của tòa soạn chứ không thể bảo vì “tự do ngôn luận” mà đăng tất tần tật các ý kiến cho dù nó ngô nghê hay ngớ ngẩn.

TS VŨ HOÀNG LINH,tu nghiệp tiến sĩ kinh tế tại Mỹ, hiện công tác tại Công ty Nghiên cứu và tư vấn Đông Dương – IRC

NGỌC KHÁNH ghi