Tin tác giả Màu tím hoa sim mất nhanh chóng truyền đến những tâm hồn đồng điệu vì “Những nhát thơ Hữu Loan đục vào thời gian, đục vào tâm khảm, để lại dấu tích” cho cuộc đời. Nhưng có lẽ cùng với những “nhát thơ” đó, cái mà xã hội nhớ đến ông, trân trọng ông là bản lĩnh, là nhân cách của ông, như ông đã tự nói về mình: “Tôi, cây gỗ vuông chành chạnh suốt đời/ Đã làm thất bại âm mưu/ đẽo tròn/ để muốn tùy tiện/ lăn long lóc/ thế nào/ thì lăn lóc…”.⁽**⁾.

Chính vì không chịu để cho ai “đẽo tròn” cái phẩm tính làm người như “cây gỗ vuông chành chạnh suốt đời” mà nhà thơ ấy, người đã từng “đỗ tú tài Tây, làm quan cách mạng thời khởi nghĩa 45, thời kháng chiến”⁽*⁾ bỏ thủ đô về lại làng quê kiếm sống với nghề đục đá rồi đẩy xe đem ra chợ bán. Cứ thế, ông sống bằng cái nghề vất vả, cực nhọc trong suốt mấy chục năm trời để nuôi con ăn học và để làm thơ! Và chính đó là cội nguồn của sự đồng cảm và tôn vinh của xã hội đối với một con người vừa nằm xuống. Về danh từ chuyên môn, người ta gọi đó là những “chỉ báo xã hội học”. Chỉ báo đó nói lên một tâm trạng xã hội: Người ta đang khao khát cái gì. Sự khao khát đó được tìm thấy ở một nhân cách suốt đời “bận việc làm người” như Hữu Loan!

Xã hội đã có sẵn khi chúng ta sinh ra. Những “bức tường xã hội” cũng có sẵn nhưng xem ra cũng được chính chúng ta bồi đắp vững chãi thêm lên. Chúng ta bị “giam cầm” trong những “bức tường xã hội” đó bằng chính sự hợp tác có phần nào tự nguyện của chúng ta. Mỗi giai đoạn lịch sử có những đòi hỏi, yêu cầu riêng. Ít nhiều ai cũng hình dung được kết cấu hạ tầng tâm lý xã hội đang bị lay chuyển như thế nào. Người ta mong tìm được, thấy được một chiến lược kinh tế xã hội, trong đó xã hội là mục tiêu và con người đứng ở vị trí trung tâm.

TƯƠNG LAI

⁽*⁾ và ⁽**⁾: Theo Nguyễn Duy và Phạm Xuân Nguyên, Tuổi Trẻ 20-3-2010.